Khám Phá

Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh

Sức mạnh của các nước sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy thuộc vào khả năng đối phó và khắc phục hậu quả của đại dịch, cũng như khả năng hóa giải hậu quả của tình hình cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Dưới đây là bài viết của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan dành riêng cho Tuần Việt Nam.

Sau gần 2 năm vật lộn với Covid-19, nhiều quốc gia đang chuyển sang tư duy “sống chung hoặc thích nghi an toàn” với nó! Vậy trạng thái mới sẽ như thế nào?

{từ khóa}
Tiệm hớt tóc tại TP.HCM sau một thời gian dài chia tách. Ảnh: Thanh Tùng

Nội hàm của trạng thái mới là chuyển trọng tâm từ săn lùng, ngăn chặn và tiêu diệt SARS-Cov-2, thực hiện cách ly, điều trị xa và đóng cửa sang tiêm chủng trên diện rộng, giảm thiểu số ca lây nhiễm. các trường hợp và tử vong, và từng bước khôi phục các hoạt động kinh tế và các hoạt động khác.

Mô hình và cách thức thực hiện quá trình chuyển đổi này sẽ thay đổi tùy theo hoàn cảnh và khả năng cụ thể của mỗi quốc gia. Nhìn như thế này, không thể nói về thời đại “hậu Covid” vì nó đã kết thúc; Cũng đừng gọi đó là “trạng thái bình thường mới” vì sống chung với dịch bệnh thì không thể gọi là “trạng thái bình thường” được? Không nên tốt hơn nếu coi trạng thái mới là “bình thường mới”?

Thôi thì khỏi tranh cãi về lời nói, chúng ta hãy thử hình dung ở trạng thái mới về cơ bản giống như trước, có gì mới.

Đặc điểm mới nổi bật là trạng thái sẽ rất mỏng manh. Thế giới vốn ẩn chứa nhiều bất trắc, bất an, nay càng bất định và bất an. Mối đe dọa về sự hồi sinh của Covid-19 vẫn rình rập. Không thể đánh giá thấp nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu nếu chúng ta coi chi phí khổng lồ cho việc chống chọi với dịch bệnh và các gói cứu trợ kinh tế và nhân dân lên tới hàng nghìn tỷ USD đã làm cạn kiệt ngân sách của chúng ta. nhiều nước. Tỷ lệ nợ công, nợ khó đòi gia tăng tạo thành “quả bom nổ chậm” treo lơ lửng trên toàn thế giới.

Đó là chưa kể tình trạng mất an toàn xã hội, thiên tai cực đoan và các hiểm họa phi truyền thống khác tiếp tục xảy ra với tần suất ngày càng nhiều, mức độ ngày càng nghiêm trọng và phạm vi ngày càng mở rộng.

Năng lực lãnh đạo, đồng thuận xã hội, hợp tác quốc tế

Sự phục hồi sẽ không diễn ra đồng thời ở tất cả các quốc gia, khu vực và lĩnh vực. Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như năng lực lãnh đạo, đặc điểm văn hóa và sự đồng thuận xã hội ở mỗi nước cũng như hợp tác quốc tế và môi trường hòa bình, ổn định trên thế giới.

Nếu Covid-19 không bùng phát mạnh trở lại và không xảy ra khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu, tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể bật lên sau một thời gian dài bị dồn nén. Mặc dù vậy, không thể sớm lấy lại được những gì trước đây vì vạch xuất phát cho động lực tăng trưởng mới đang ở mức rất thấp, thậm chí là âm ở nhiều quốc gia.

Đại dịch đã kích hoạt quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng: công nghệ và kinh tế số cũng như các ngành liên quan đến sự nghiệp bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường sẽ lên ngôi. Ngược lại, những ngành lạc hậu về công nghệ, gây ô nhiễm môi trường sẽ mất dần đi. Cơ cấu lao động cũng sẽ chuyển dịch theo hướng trên.

Chuỗi sản xuất kinh doanh cũng như giao lưu, đi lại sẽ phục hồi với nhiều điều chỉnh tùy thuộc vào lợi thế so sánh mới và các tính toán chính trị, chiến lược của các nền kinh tế lớn.

Phục hồi kinh tế còn nhiều khó khăn, giải quyết các vấn đề xã hội còn phức tạp và kéo dài hơn nhiều, nhất là đại dịch đã làm hằn sâu khoảng cách giàu nghèo ở mỗi nước và trên phạm vi toàn cầu; Bất ổn xã hội và tâm lý người dân có thể dẫn đến những xáo trộn phức tạp.

{từ khóa}
Đường phố thủ đô sau hơn 2 tháng chia cắt. Ảnh: Phạm Hải

Cách sinh hoạt, làm ăn, buôn bán, trao đổi, học tập, hội họp… sẽ trở lại gần như cũ. Tuy nhiên, một số phương thức hoạt động, nhất là làm việc, trao đổi, học tập qua mạng vẫn sẽ tiếp diễn; Lối sống xanh, sống xa, tối giản … sẽ là lựa chọn của nhiều người. Xu hướng đô thị hóa quá mức – những siêu đô thị với hàng chục triệu dân có thể không còn là ưu tiên trong quy hoạch …

Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh mẽ hơn tùy thuộc vào khả năng chống lại dịch bệnh và khắc phục hậu quả nặng nề của nó, cũng như khả năng hóa giải hậu quả của tình hình cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia. to lớn.

Cần một chương trình cơ bản

Nhìn vào mọi người nghĩ đến tôi. Do thiếu thông tin và tầm nhìn còn hạn chế nên tôi chỉ dám chia sẻ một vài suy nghĩ riêng tư.

Những phát biểu gần đây của một số lãnh đạo Đảng và Nhà nước cho thấy dường như nước ta cũng đang dần chuyển sang chính sách chung sống an toàn hoặc thích ứng với Covid-19 cùng với chủ trương từng bước mở cửa phục hồi. nên kinh tê. Để thực hiện chính sách này, các cơ quan có trách nhiệm có thể sẽ xây dựng một chương trình hoặc kế hoạch cơ bản.

Đại dịch đã gây ra tác hại lớn về mọi mặt nên chương trình sẽ phải mang tính tổng thể. Nó bao gồm cả nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe nhân dân, khôi phục kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội. Trong đó, nổi lên là nhiệm vụ đảm bảo việc làm, hạn chế tái nghèo, nghèo đa chiều và thiếu hụt về giáo dục, đào tạo và tâm lý do dịch bệnh gây ra.

Vì tình huống ẩn chứa nhiều yếu tố khó lường nên chương trình có lẽ sẽ cần dự kiến ​​nhiều kịch bản khác nhau với tiêu chí và lộ trình rõ ràng. Đối với người dân, chương trình cần phải dễ hiểu và có thể thực hiện được ngay. Nội dung của nó không chỉ hướng tới tương lai gần mà cần bao hàm cả những vấn đề lâu dài trong phương hướng của Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ 13 với những điều chỉnh cần thiết phù hợp với hiện trạng mới.

Trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau cao và đang phải gánh chịu một thảm họa chung, việc theo dõi các quốc gia khác trong quá trình xây dựng và thực hiện chương trình để rút kinh nghiệm và phối hợp hành động là rất quan trọng. .

Mặt khác, cũng có thể phải tính đến yêu cầu điều chỉnh các quy định pháp luật có liên quan thì mới có thể thực hiện được. Vừa qua, Quốc hội đã nhiệt tình đồng hành cùng Chính phủ khi thông qua một số nghị quyết nhằm xử lý khoảng trống giữa quy định pháp luật hiện hành và thực tế chống dịch. Ở trạng thái mới, có thể sẽ phát sinh những cong vênh mới cần có sự điều chỉnh cần thiết.

Tất nhiên, không thể thực hiện tất cả việc này cùng một lúc, chỉ có thể chọn những bước khẩn cấp cần loại bỏ. Điều quan trọng là phải xác định một hướng hành động thích hợp cho trạng thái bất thường.

Việc gì cấp quốc gia không để địa phương quyết định.

Trong những năm qua, đất nước ta đã miệt mài thực hiện cải cách thể chế theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp. Trước tình hình “đánh giặc như đánh giặc”, một số biện pháp cấp bách phải áp dụng. Điều này là cần thiết nhưng rất tiếc, ở một số nơi đã có những biểu hiện của cơ chế “cho đi”, gây phiền hà cho người dân và làm tắc nghẽn nhiều chuỗi cung ứng.

Tình huống không mới đòi hỏi phải xử lý thỏa đáng câu chuyện này.

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền, phân nhiệm vụ. Điều này hoàn toàn đúng vì cơ chế dù hoàn thiện đến đâu cũng không bao quát hết được đặc thù của từng địa phương.

Tuy nhiên, khoa học quản lý – lãnh đạo cũng như thực tiễn đòi hỏi phải có sự phân quyền với các nguồn lực tương ứng, đặc biệt là nguồn nhân lực cho những người lãnh đạo – quản lý có khả năng gánh vác trách nhiệm, nhất là trong các tình huống khủng hoảng. Gần đây, có vẻ như sự yếu kém về mặt này đã xuất hiện ở một số nơi.

Và đất nước cũng là một thể thống nhất, có những lĩnh vực không thể phân cấp, phân quyền, ví dụ như hệ thống cơ sở hạ tầng quốc gia như đường quốc lộ, hệ thống truyền tải năng lượng, bến cảng, sân bay. cấp quốc gia… không thể giao cho các địa phương tự quyết định.

Thực tiễn chống dịch cho thấy, hiện tượng cấm sông cấm chợ, các loại giấy phép, giấy phép đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, gây ách tắc cho sản xuất, lưu thông và toàn bộ nền kinh tế nói chung.

Nghe nói các cơ quan có trách nhiệm đang triển khai công tác quy hoạch mới, trong đó Hà Nội cũng đang chuẩn bị điều chỉnh quy hoạch cũ. Những gì diễn ra gần đây cho thấy các “thành phố lớn” và các khu công nghiệp lớn thường bị ảnh hưởng mạnh bởi dịch bệnh. Đó là chưa kể nhiều hệ lụy về xã hội và môi trường do tình trạng này gây ra.

Hy vọng các nhà quy hoạch sẽ cân nhắc kỹ lưỡng việc phát triển các siêu đô thị nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đến xã hội, trong đó có sức khỏe và môi trường.

Hy vọng rằng, bất thường mới sẽ sớm trở thành bình thường thực sự.

Vũ Khoan

Chống dịch cũng là chống kiệt quệ

Chống dịch cũng là chống kiệt quệ

Là người trực tiếp trao những phần cơm nhỏ cho người dân TP.HCM từ những ngày đầu tháng 6 đến nay, đang chăm sóc bệnh nhân Covid-19 tại nhà, tôi thấy mình cần chia sẻ một vài điều.


Vừa rồi, nhomkinhnamphat.com vừa mới đưa tới bạn đọc bài viết về Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh
này.
Hy vọng rằng với nhưng thông tin bạn có được sau khi đọc bài viết Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh
sẽ giúp bạn giải trí và quan tâm hơn về vấn đề Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh
hiện nay.
Hãy cũng với nhomkinhnamphat.com viết thêm nhiều bài viết về chủ đề Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh
nhé.

Xem Thêm:  "Thế giới khác" ở Mông Cổ: Quái thú cao 3 mét sống cùng 2 loài người tuyệt chủng

Bài viết Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh
được đăng bởi vào ngày 2022-05-21 12:45:32. Cảm ơn bãn đọc đã quan tâm và đọc tin tại nhomkinhnamphat.com/

Xem thêm thông tin về Nguyên Phó Thủ tướng: Sức mạnh quốc gia tùy thuộc khả năng chống chọi dịch bệnh

#Nguyên #Phó #Thủ #tướng #Sức #mạnh #quốc #gia #tùy #thuộc #khả #năng #chống #chọi #dịch #bệnh

Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi và khắc phục hậu quả dịch bệnh gây ra, cũng như năng lực hóa giải hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Dưới đây là bài viết của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan dành riêng cho Tuần Việt Nam.
Sau gần 2 năm phải gồng mình vật lộn với Covid-19, nhiều nước đang rục rịch chuyển sang tâm thế “sống chung hay thích nghi an toàn” với nó! Vậy cái trạng thái mới ấy sẽ thế nào?

Tiệm hớt tóc ở TP.HCM sau thời gian dài giãn cách. Ảnh: Thanh Tùng

Nội hàm của trạng thái mới là chuyển trọng tâm từ săn, chặn và tuyệt diệt SARS-Cov-2, thực hiện cách ly, giãn cách, đóng cửa một cách cực đoan sang tiêm phòng rộng rãi, hạn chế tới mức thấp nhất số ca nhiễm và tử vong, đồng thời từng bước phục hồi hoạt động kinh tế và các sinh hoạt khác.
Mô hình và phương cách thực hiện bước chuyển này sẽ khác nhau tùy theo hoàn cảnh cụ thể và khả năng của từng nước. Xem như vậy thì chưa thể nói tới thời “hậu Covid” vì nó đã chấm dứt đâu; cũng không gọi đó là “trạng thái bình thường mới” vì sống chung dịch bệnh đâu có thể gọi là “trạng thái bình thường”? Phải chăng nên coi trạng thái mới là “không bình thường mới” thì chuẩn hơn!
Thôi, xin không tranh luận về câu chữ, ta thử hình dung xem trong trạng thái mới những gì về đại thể vẫn như cũ, điều gì là mới.
Điểm mới nổi bật là trạng thái ấy sẽ rất mong manh. Thế giới vốn ẩn chứa nhiều điều bất định, bất an nay càng bất định, bất an hơn. Mối đe dọa Covid-19 bùng phát trở lại vẫn sẽ rình rập. Nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu không thể xem thường nếu tính rằng, chi phí khổng lồ cho công cuộc chống dịch và những gói cứu trợ kinh tế và dân sinh lên tới hàng nghìn tỷ USD đã vắt kiệt ngân sách của không ít quốc gia. Tỷ lệ nợ công, nợ xấu tăng cao tạo thành “quả bom nổ chậm” treo lơ lửng trên đầu thế giới.
Đó là chưa kể những bất an xã hội, thiên tai cực đoan cùng các mối đe dọa phi truyền thống khác tiếp tục diễn ra với tần suất ngày càng mau, mức độ ngày càng khốc liệt và phạm vi ngày càng lan rộng.
Năng lực lãnh đạo, đồng thuận xã hội, hợp tác quốc tế
Quá trình phục hồi sẽ không diễn ra đồng thời ở mọi quốc gia, khu vực và lĩnh vực. Nó tùy thuộc vào nhiều nhân tố như năng lực lãnh đạo, đặc trưng văn hóa lẫn sự đồng thuận xã hội ở mỗi nước cũng như sự hợp tác quốc tế và môi trường hòa bình, ổn định trên thế giới.
Nếu Covid-19 không bùng phát mạnh trở lại và không nổ ra khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu, thì tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể sẽ bật lò xo sau thời gian dài dồn nén. Cho dù vậy, cũng không thể sớm lấy lại được những gì đã có trước đây vì vạch xuất phát cho đà tăng trưởng mới nằm ở mức rất thấp, thậm chí là mức âm tại nhiều nước.
Đại dịch đã kích hoạt quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng: kỹ thuật và kinh tế số cũng như các ngành liên quan tới sự nghiệp bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường sẽ lên ngôi. Ngược lại, những ngành lạc hậu về công nghệ và gây ô nhiễm môi trường sẽ tàn lụi dần. Cơ cấu lao động cũng sẽ chuyển dịch theo hướng trên.
Các chuỗi sản xuất – kinh doanh cũng như sự giao lưu, đi lại sẽ hồi phục với nhiều điều chỉnh tùy theo lợi thế so sánh mới và những tính toán chính trị – chiến lược của các nền kinh tế lớn.
Sự phục hồi kinh tế đã khó, việc giải quyết các vấn đề xã hội còn phức tạp và lâu dài hơn nhiều, nhất là đại dịch đã đào sâu thêm hố ngăn cách giàu nghèo ở từng nước và trên phạm vi toàn cầu; bức xúc xã hội và tâm lý người dân có thể đưa tới những xáo động phức tạp.

Đường phố thủ đô sau hơn 2 tháng giãn cách. Ảnh: Phạm Hải

Cách sinh sống, làm ăn, kinh doanh, giao lưu, học tập, hội họp… sẽ trở lại gần giống như trước. Tuy nhiên, một số phương thức hoạt động, nhất là làm việc, giao lưu, học tập online vẫn sẽ tiếp tục; cách sống xanh, sống giãn cách, tối giản… sẽ là sự lựa chọn của không ít người. Xu hướng đô thị hóa quá mức – những đại đô thị với hàng chục triệu dân có thể sẽ không còn là ưu tiên trong quy hoạch…
Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi dịch bệnh và khắc phục hậu quả nặng nề do nó gây ra, cũng như năng lực hóa giải những hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Cần một chương trình căn cơ
Nhìn người lại nghĩ đến ta. Do thiếu thông tin và tầm nhìn hạn hẹp, xin mạo muội chia sẻ đôi ba suy nghĩ riêng tư.
Phát biểu gần đây của một số nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước cho thấy dường như nước ta cũng đang chuyển dần sang chính sách sống chung an toàn hay thích ứng với Covid-19 đi đôi với chủ trương từng bước mở cửa để phục hồi kinh tế. Để hiện thực hóa chủ trương này, chắc các cơ quan có trách nhiệm sẽ xây dựng một chương trình hay kế hoạch căn cơ.
Đại dịch gây ra tác hại lớn về mọi mặt nên chương trình ấy chắc cũng sẽ phải mang tính tổng thể. Nó bao gồm cả nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của người dân lẫn phục hồi kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội. Trong đó nổi lên là nhiệm vụ bảo đảm công ăn việc làm, hạn chế tình trạng tái nghèo và nghèo đa chiều, bù đắp những thiếu hụt về giáo dục đào tạo và cả tâm lý do dịch bệnh gây ra.
Do tình hình chứa đựng nhiều nhân tố khó lường nên chương trình ấy chắc sẽ cần dự liệu nhiều kịch bản khác nhau với những tiêu chí và lộ trình rõ ràng. Đối với người dân, chương trình cần dễ hiểu, có thể thực hiện ngay. Nội hàm của nó không chỉ nhằm tới tương lai gần mà nên bao hàm cả những vấn đề lâu dài theo đường hướng Đại hội 13 đề ra với sự điều chỉnh cần thiết phù hợp với trạng thái mới.
Trong một thế giới có tính tùy thuộc lẫn nhau rất cao và đang gánh chịu thảm họa chung, quá trình xây dựng và triển khai chương trình rất cần “để mắt” tới các nước khác để tham khảo kinh nghiệm, vừa phối hợp hành động.
Mặt khác, có lẽ cũng cần tính đến yêu cầu điều chỉnh những quy định pháp luật liên quan thì mới triển khai được. Vừa qua, Quốc hội đã nhiệt tình đồng hành cùng Chính phủ khi thông qua một số nghị quyết để xử lý độ vênh giữa quy định pháp luật hiện hành với thực tế chống dịch. Trong trạng thái mới chắc sẽ nảy sinh những độ vênh mới đòi hỏi có sự điều chỉnh cần thiết.
Tất nhiên không thể một lúc làm được việc này, chắc chỉ có thể chọn ra những khâu cấp bách cần tháo gỡ. Điều quan trọng là định hình một phương cách xử lý thích hợp với trạng thái không bình thường.
Những gì tầm quốc gia không để địa phương định đoạt
Trong những năm qua, nước ta đã dày công tiến hành công cuộc cải cách thể chế theo hướng tạo thuận lợi nhất có thể đối với người dân và doanh nghiệp. Do hoàn cảnh “chống dịch như chống giặc” nên đã phải áp dụng một số biện pháp mang tính mệnh lệnh. Điều này là cần thiết nhưng tiếc rằng, có nơi, có lúc đã xuất hiện những biểu hiện của “cơ chế xin – cho”, cửa quyền, gây phiền toái cho người dân, làm tắc nghẽn nhiều các chuỗi cung ứng.
Tình hình không mới đòi hỏi phải xử lý thỏa đáng câu chuyện này.
Chính phủ và Thủ tướng đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền, phân nhiệm. Điều này là hoàn toàn đúng vì cơ chế có hoàn chỉnh đến đâu đi nữa cũng không bao quát được hết những đặc điểm của từng địa phương. 
Tuy nhiên, khoa học quản lý – lãnh đạo cũng như thực tiễn đều đòi hỏi sự phân cấp đi kèm với nguồn lực tương ứng, nhất là nguồn nhân lực lãnh đạo – quản lý đủ khả năng gánh vác trách nhiệm, đặc biệt là trong tình huống khủng hoảng. Dường như vừa qua, điểm yếu về mặt này xuất hiện ở một số nơi.
Và nữa, quốc gia là một thể thống nhất, có những lĩnh vực không thể phân cấp, phân quyền, ví dụ hệ thống hạ tầng tầm quốc gia như các quốc lộ, hệ thống chuyển tải năng lượng, các bến cảng, sân bay mang tầm quốc gia… thì không thể trao quyền cho các địa phương tự định đoạt.
Thực tế chống dịch cho thấy hiện tượng ngăn sông cấm chợ, đủ loại giấy phép con, giấy phép cháu đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, gây ách tắc đối với sản xuất, lưu thông và toàn bộ nền kinh tế nói chung.
Nghe đâu các cơ quan có trách nhiệm đang triển khai công tác quy hoạch mới, trong đó Hà Nội cũng rục rịch điều chỉnh quy hoạch cũ. Những gì vừa qua cho thấy các “đại đô thị” và khu công nghiệp lớn thường chịu tác động mạnh của dịch bệnh. Đó là chưa kể nhiều hệ lụy về xã hội, môi trường do thực trạng này gây ra. 
Hy vọng rằng, các nhà làm quy hoạch sẽ cân nhắc kỹ việc phát triển các đại đô thị nhằm hạn chế tác động tiêu cực về xã hội, kể cả y tế lẫn môi trường.
Hy vọng rằng, trạng thái không bình thường mới sẽ sớm trở thành trạng thái bình thường thực sự.
Vũ Khoan

Xem Thêm:  EU điều chỉnh kế hoạch trừng phạt dầu mỏ Nga, Moscow phá hủy kho đạn lớn của Ukraine

Chống dịch còn là chống kiệt quệ
Là người trực tiếp trao những phần gạo nhỏ bé cho bà con TP.HCM từ những ngày đầu tháng 6, đến bây giờ tham gia hỗ trợ chăm sóc bệnh nhân Covid-19 tại nhà, tôi cảm thấy mình cần chia sẻ vài điều.

#Nguyên #Phó #Thủ #tướng #Sức #mạnh #quốc #gia #tùy #thuộc #khả #năng #chống #chọi #dịch #bệnh

Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi và khắc phục hậu quả dịch bệnh gây ra, cũng như năng lực hóa giải hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Dưới đây là bài viết của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan dành riêng cho Tuần Việt Nam.
Sau gần 2 năm phải gồng mình vật lộn với Covid-19, nhiều nước đang rục rịch chuyển sang tâm thế “sống chung hay thích nghi an toàn” với nó! Vậy cái trạng thái mới ấy sẽ thế nào?

Tiệm hớt tóc ở TP.HCM sau thời gian dài giãn cách. Ảnh: Thanh Tùng

Nội hàm của trạng thái mới là chuyển trọng tâm từ săn, chặn và tuyệt diệt SARS-Cov-2, thực hiện cách ly, giãn cách, đóng cửa một cách cực đoan sang tiêm phòng rộng rãi, hạn chế tới mức thấp nhất số ca nhiễm và tử vong, đồng thời từng bước phục hồi hoạt động kinh tế và các sinh hoạt khác.
Mô hình và phương cách thực hiện bước chuyển này sẽ khác nhau tùy theo hoàn cảnh cụ thể và khả năng của từng nước. Xem như vậy thì chưa thể nói tới thời “hậu Covid” vì nó đã chấm dứt đâu; cũng không gọi đó là “trạng thái bình thường mới” vì sống chung dịch bệnh đâu có thể gọi là “trạng thái bình thường”? Phải chăng nên coi trạng thái mới là “không bình thường mới” thì chuẩn hơn!
Thôi, xin không tranh luận về câu chữ, ta thử hình dung xem trong trạng thái mới những gì về đại thể vẫn như cũ, điều gì là mới.
Điểm mới nổi bật là trạng thái ấy sẽ rất mong manh. Thế giới vốn ẩn chứa nhiều điều bất định, bất an nay càng bất định, bất an hơn. Mối đe dọa Covid-19 bùng phát trở lại vẫn sẽ rình rập. Nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu không thể xem thường nếu tính rằng, chi phí khổng lồ cho công cuộc chống dịch và những gói cứu trợ kinh tế và dân sinh lên tới hàng nghìn tỷ USD đã vắt kiệt ngân sách của không ít quốc gia. Tỷ lệ nợ công, nợ xấu tăng cao tạo thành “quả bom nổ chậm” treo lơ lửng trên đầu thế giới.
Đó là chưa kể những bất an xã hội, thiên tai cực đoan cùng các mối đe dọa phi truyền thống khác tiếp tục diễn ra với tần suất ngày càng mau, mức độ ngày càng khốc liệt và phạm vi ngày càng lan rộng.
Năng lực lãnh đạo, đồng thuận xã hội, hợp tác quốc tế
Quá trình phục hồi sẽ không diễn ra đồng thời ở mọi quốc gia, khu vực và lĩnh vực. Nó tùy thuộc vào nhiều nhân tố như năng lực lãnh đạo, đặc trưng văn hóa lẫn sự đồng thuận xã hội ở mỗi nước cũng như sự hợp tác quốc tế và môi trường hòa bình, ổn định trên thế giới.
Nếu Covid-19 không bùng phát mạnh trở lại và không nổ ra khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu, thì tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể sẽ bật lò xo sau thời gian dài dồn nén. Cho dù vậy, cũng không thể sớm lấy lại được những gì đã có trước đây vì vạch xuất phát cho đà tăng trưởng mới nằm ở mức rất thấp, thậm chí là mức âm tại nhiều nước.
Đại dịch đã kích hoạt quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng: kỹ thuật và kinh tế số cũng như các ngành liên quan tới sự nghiệp bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường sẽ lên ngôi. Ngược lại, những ngành lạc hậu về công nghệ và gây ô nhiễm môi trường sẽ tàn lụi dần. Cơ cấu lao động cũng sẽ chuyển dịch theo hướng trên.
Các chuỗi sản xuất – kinh doanh cũng như sự giao lưu, đi lại sẽ hồi phục với nhiều điều chỉnh tùy theo lợi thế so sánh mới và những tính toán chính trị – chiến lược của các nền kinh tế lớn.
Sự phục hồi kinh tế đã khó, việc giải quyết các vấn đề xã hội còn phức tạp và lâu dài hơn nhiều, nhất là đại dịch đã đào sâu thêm hố ngăn cách giàu nghèo ở từng nước và trên phạm vi toàn cầu; bức xúc xã hội và tâm lý người dân có thể đưa tới những xáo động phức tạp.

Đường phố thủ đô sau hơn 2 tháng giãn cách. Ảnh: Phạm Hải

Cách sinh sống, làm ăn, kinh doanh, giao lưu, học tập, hội họp… sẽ trở lại gần giống như trước. Tuy nhiên, một số phương thức hoạt động, nhất là làm việc, giao lưu, học tập online vẫn sẽ tiếp tục; cách sống xanh, sống giãn cách, tối giản… sẽ là sự lựa chọn của không ít người. Xu hướng đô thị hóa quá mức – những đại đô thị với hàng chục triệu dân có thể sẽ không còn là ưu tiên trong quy hoạch…
Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi dịch bệnh và khắc phục hậu quả nặng nề do nó gây ra, cũng như năng lực hóa giải những hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Cần một chương trình căn cơ
Nhìn người lại nghĩ đến ta. Do thiếu thông tin và tầm nhìn hạn hẹp, xin mạo muội chia sẻ đôi ba suy nghĩ riêng tư.
Phát biểu gần đây của một số nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước cho thấy dường như nước ta cũng đang chuyển dần sang chính sách sống chung an toàn hay thích ứng với Covid-19 đi đôi với chủ trương từng bước mở cửa để phục hồi kinh tế. Để hiện thực hóa chủ trương này, chắc các cơ quan có trách nhiệm sẽ xây dựng một chương trình hay kế hoạch căn cơ.
Đại dịch gây ra tác hại lớn về mọi mặt nên chương trình ấy chắc cũng sẽ phải mang tính tổng thể. Nó bao gồm cả nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của người dân lẫn phục hồi kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội. Trong đó nổi lên là nhiệm vụ bảo đảm công ăn việc làm, hạn chế tình trạng tái nghèo và nghèo đa chiều, bù đắp những thiếu hụt về giáo dục đào tạo và cả tâm lý do dịch bệnh gây ra.
Do tình hình chứa đựng nhiều nhân tố khó lường nên chương trình ấy chắc sẽ cần dự liệu nhiều kịch bản khác nhau với những tiêu chí và lộ trình rõ ràng. Đối với người dân, chương trình cần dễ hiểu, có thể thực hiện ngay. Nội hàm của nó không chỉ nhằm tới tương lai gần mà nên bao hàm cả những vấn đề lâu dài theo đường hướng Đại hội 13 đề ra với sự điều chỉnh cần thiết phù hợp với trạng thái mới.
Trong một thế giới có tính tùy thuộc lẫn nhau rất cao và đang gánh chịu thảm họa chung, quá trình xây dựng và triển khai chương trình rất cần “để mắt” tới các nước khác để tham khảo kinh nghiệm, vừa phối hợp hành động.
Mặt khác, có lẽ cũng cần tính đến yêu cầu điều chỉnh những quy định pháp luật liên quan thì mới triển khai được. Vừa qua, Quốc hội đã nhiệt tình đồng hành cùng Chính phủ khi thông qua một số nghị quyết để xử lý độ vênh giữa quy định pháp luật hiện hành với thực tế chống dịch. Trong trạng thái mới chắc sẽ nảy sinh những độ vênh mới đòi hỏi có sự điều chỉnh cần thiết.
Tất nhiên không thể một lúc làm được việc này, chắc chỉ có thể chọn ra những khâu cấp bách cần tháo gỡ. Điều quan trọng là định hình một phương cách xử lý thích hợp với trạng thái không bình thường.
Những gì tầm quốc gia không để địa phương định đoạt
Trong những năm qua, nước ta đã dày công tiến hành công cuộc cải cách thể chế theo hướng tạo thuận lợi nhất có thể đối với người dân và doanh nghiệp. Do hoàn cảnh “chống dịch như chống giặc” nên đã phải áp dụng một số biện pháp mang tính mệnh lệnh. Điều này là cần thiết nhưng tiếc rằng, có nơi, có lúc đã xuất hiện những biểu hiện của “cơ chế xin – cho”, cửa quyền, gây phiền toái cho người dân, làm tắc nghẽn nhiều các chuỗi cung ứng.
Tình hình không mới đòi hỏi phải xử lý thỏa đáng câu chuyện này.
Chính phủ và Thủ tướng đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền, phân nhiệm. Điều này là hoàn toàn đúng vì cơ chế có hoàn chỉnh đến đâu đi nữa cũng không bao quát được hết những đặc điểm của từng địa phương. 
Tuy nhiên, khoa học quản lý – lãnh đạo cũng như thực tiễn đều đòi hỏi sự phân cấp đi kèm với nguồn lực tương ứng, nhất là nguồn nhân lực lãnh đạo – quản lý đủ khả năng gánh vác trách nhiệm, đặc biệt là trong tình huống khủng hoảng. Dường như vừa qua, điểm yếu về mặt này xuất hiện ở một số nơi.
Và nữa, quốc gia là một thể thống nhất, có những lĩnh vực không thể phân cấp, phân quyền, ví dụ hệ thống hạ tầng tầm quốc gia như các quốc lộ, hệ thống chuyển tải năng lượng, các bến cảng, sân bay mang tầm quốc gia… thì không thể trao quyền cho các địa phương tự định đoạt.
Thực tế chống dịch cho thấy hiện tượng ngăn sông cấm chợ, đủ loại giấy phép con, giấy phép cháu đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, gây ách tắc đối với sản xuất, lưu thông và toàn bộ nền kinh tế nói chung.
Nghe đâu các cơ quan có trách nhiệm đang triển khai công tác quy hoạch mới, trong đó Hà Nội cũng rục rịch điều chỉnh quy hoạch cũ. Những gì vừa qua cho thấy các “đại đô thị” và khu công nghiệp lớn thường chịu tác động mạnh của dịch bệnh. Đó là chưa kể nhiều hệ lụy về xã hội, môi trường do thực trạng này gây ra. 
Hy vọng rằng, các nhà làm quy hoạch sẽ cân nhắc kỹ việc phát triển các đại đô thị nhằm hạn chế tác động tiêu cực về xã hội, kể cả y tế lẫn môi trường.
Hy vọng rằng, trạng thái không bình thường mới sẽ sớm trở thành trạng thái bình thường thực sự.
Vũ Khoan

Chống dịch còn là chống kiệt quệ
Là người trực tiếp trao những phần gạo nhỏ bé cho bà con TP.HCM từ những ngày đầu tháng 6, đến bây giờ tham gia hỗ trợ chăm sóc bệnh nhân Covid-19 tại nhà, tôi cảm thấy mình cần chia sẻ vài điều.

Xem Thêm:  TikTok thử nghiệm game trên ứng dụng tại Việt Nam?

#Nguyên #Phó #Thủ #tướng #Sức #mạnh #quốc #gia #tùy #thuộc #khả #năng #chống #chọi #dịch #bệnh

Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi và khắc phục hậu quả dịch bệnh gây ra, cũng như năng lực hóa giải hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Dưới đây là bài viết của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan dành riêng cho Tuần Việt Nam.
Sau gần 2 năm phải gồng mình vật lộn với Covid-19, nhiều nước đang rục rịch chuyển sang tâm thế “sống chung hay thích nghi an toàn” với nó! Vậy cái trạng thái mới ấy sẽ thế nào?

Tiệm hớt tóc ở TP.HCM sau thời gian dài giãn cách. Ảnh: Thanh Tùng

Nội hàm của trạng thái mới là chuyển trọng tâm từ săn, chặn và tuyệt diệt SARS-Cov-2, thực hiện cách ly, giãn cách, đóng cửa một cách cực đoan sang tiêm phòng rộng rãi, hạn chế tới mức thấp nhất số ca nhiễm và tử vong, đồng thời từng bước phục hồi hoạt động kinh tế và các sinh hoạt khác.
Mô hình và phương cách thực hiện bước chuyển này sẽ khác nhau tùy theo hoàn cảnh cụ thể và khả năng của từng nước. Xem như vậy thì chưa thể nói tới thời “hậu Covid” vì nó đã chấm dứt đâu; cũng không gọi đó là “trạng thái bình thường mới” vì sống chung dịch bệnh đâu có thể gọi là “trạng thái bình thường”? Phải chăng nên coi trạng thái mới là “không bình thường mới” thì chuẩn hơn!
Thôi, xin không tranh luận về câu chữ, ta thử hình dung xem trong trạng thái mới những gì về đại thể vẫn như cũ, điều gì là mới.
Điểm mới nổi bật là trạng thái ấy sẽ rất mong manh. Thế giới vốn ẩn chứa nhiều điều bất định, bất an nay càng bất định, bất an hơn. Mối đe dọa Covid-19 bùng phát trở lại vẫn sẽ rình rập. Nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu không thể xem thường nếu tính rằng, chi phí khổng lồ cho công cuộc chống dịch và những gói cứu trợ kinh tế và dân sinh lên tới hàng nghìn tỷ USD đã vắt kiệt ngân sách của không ít quốc gia. Tỷ lệ nợ công, nợ xấu tăng cao tạo thành “quả bom nổ chậm” treo lơ lửng trên đầu thế giới.
Đó là chưa kể những bất an xã hội, thiên tai cực đoan cùng các mối đe dọa phi truyền thống khác tiếp tục diễn ra với tần suất ngày càng mau, mức độ ngày càng khốc liệt và phạm vi ngày càng lan rộng.
Năng lực lãnh đạo, đồng thuận xã hội, hợp tác quốc tế
Quá trình phục hồi sẽ không diễn ra đồng thời ở mọi quốc gia, khu vực và lĩnh vực. Nó tùy thuộc vào nhiều nhân tố như năng lực lãnh đạo, đặc trưng văn hóa lẫn sự đồng thuận xã hội ở mỗi nước cũng như sự hợp tác quốc tế và môi trường hòa bình, ổn định trên thế giới.
Nếu Covid-19 không bùng phát mạnh trở lại và không nổ ra khủng hoảng kinh tế – tài chính toàn cầu, thì tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể sẽ bật lò xo sau thời gian dài dồn nén. Cho dù vậy, cũng không thể sớm lấy lại được những gì đã có trước đây vì vạch xuất phát cho đà tăng trưởng mới nằm ở mức rất thấp, thậm chí là mức âm tại nhiều nước.
Đại dịch đã kích hoạt quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng: kỹ thuật và kinh tế số cũng như các ngành liên quan tới sự nghiệp bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường sẽ lên ngôi. Ngược lại, những ngành lạc hậu về công nghệ và gây ô nhiễm môi trường sẽ tàn lụi dần. Cơ cấu lao động cũng sẽ chuyển dịch theo hướng trên.
Các chuỗi sản xuất – kinh doanh cũng như sự giao lưu, đi lại sẽ hồi phục với nhiều điều chỉnh tùy theo lợi thế so sánh mới và những tính toán chính trị – chiến lược của các nền kinh tế lớn.
Sự phục hồi kinh tế đã khó, việc giải quyết các vấn đề xã hội còn phức tạp và lâu dài hơn nhiều, nhất là đại dịch đã đào sâu thêm hố ngăn cách giàu nghèo ở từng nước và trên phạm vi toàn cầu; bức xúc xã hội và tâm lý người dân có thể đưa tới những xáo động phức tạp.

Đường phố thủ đô sau hơn 2 tháng giãn cách. Ảnh: Phạm Hải

Cách sinh sống, làm ăn, kinh doanh, giao lưu, học tập, hội họp… sẽ trở lại gần giống như trước. Tuy nhiên, một số phương thức hoạt động, nhất là làm việc, giao lưu, học tập online vẫn sẽ tiếp tục; cách sống xanh, sống giãn cách, tối giản… sẽ là sự lựa chọn của không ít người. Xu hướng đô thị hóa quá mức – những đại đô thị với hàng chục triệu dân có thể sẽ không còn là ưu tiên trong quy hoạch…
Sức mạnh của các quốc gia sẽ chuyển dịch mạnh hơn tùy theo khả năng chống chọi dịch bệnh và khắc phục hậu quả nặng nề do nó gây ra, cũng như năng lực hóa giải những hệ lụy của cục diện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Cần một chương trình căn cơ
Nhìn người lại nghĩ đến ta. Do thiếu thông tin và tầm nhìn hạn hẹp, xin mạo muội chia sẻ đôi ba suy nghĩ riêng tư.
Phát biểu gần đây của một số nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước cho thấy dường như nước ta cũng đang chuyển dần sang chính sách sống chung an toàn hay thích ứng với Covid-19 đi đôi với chủ trương từng bước mở cửa để phục hồi kinh tế. Để hiện thực hóa chủ trương này, chắc các cơ quan có trách nhiệm sẽ xây dựng một chương trình hay kế hoạch căn cơ.
Đại dịch gây ra tác hại lớn về mọi mặt nên chương trình ấy chắc cũng sẽ phải mang tính tổng thể. Nó bao gồm cả nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của người dân lẫn phục hồi kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội. Trong đó nổi lên là nhiệm vụ bảo đảm công ăn việc làm, hạn chế tình trạng tái nghèo và nghèo đa chiều, bù đắp những thiếu hụt về giáo dục đào tạo và cả tâm lý do dịch bệnh gây ra.
Do tình hình chứa đựng nhiều nhân tố khó lường nên chương trình ấy chắc sẽ cần dự liệu nhiều kịch bản khác nhau với những tiêu chí và lộ trình rõ ràng. Đối với người dân, chương trình cần dễ hiểu, có thể thực hiện ngay. Nội hàm của nó không chỉ nhằm tới tương lai gần mà nên bao hàm cả những vấn đề lâu dài theo đường hướng Đại hội 13 đề ra với sự điều chỉnh cần thiết phù hợp với trạng thái mới.
Trong một thế giới có tính tùy thuộc lẫn nhau rất cao và đang gánh chịu thảm họa chung, quá trình xây dựng và triển khai chương trình rất cần “để mắt” tới các nước khác để tham khảo kinh nghiệm, vừa phối hợp hành động.
Mặt khác, có lẽ cũng cần tính đến yêu cầu điều chỉnh những quy định pháp luật liên quan thì mới triển khai được. Vừa qua, Quốc hội đã nhiệt tình đồng hành cùng Chính phủ khi thông qua một số nghị quyết để xử lý độ vênh giữa quy định pháp luật hiện hành với thực tế chống dịch. Trong trạng thái mới chắc sẽ nảy sinh những độ vênh mới đòi hỏi có sự điều chỉnh cần thiết.
Tất nhiên không thể một lúc làm được việc này, chắc chỉ có thể chọn ra những khâu cấp bách cần tháo gỡ. Điều quan trọng là định hình một phương cách xử lý thích hợp với trạng thái không bình thường.
Những gì tầm quốc gia không để địa phương định đoạt
Trong những năm qua, nước ta đã dày công tiến hành công cuộc cải cách thể chế theo hướng tạo thuận lợi nhất có thể đối với người dân và doanh nghiệp. Do hoàn cảnh “chống dịch như chống giặc” nên đã phải áp dụng một số biện pháp mang tính mệnh lệnh. Điều này là cần thiết nhưng tiếc rằng, có nơi, có lúc đã xuất hiện những biểu hiện của “cơ chế xin – cho”, cửa quyền, gây phiền toái cho người dân, làm tắc nghẽn nhiều các chuỗi cung ứng.
Tình hình không mới đòi hỏi phải xử lý thỏa đáng câu chuyện này.
Chính phủ và Thủ tướng đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền, phân nhiệm. Điều này là hoàn toàn đúng vì cơ chế có hoàn chỉnh đến đâu đi nữa cũng không bao quát được hết những đặc điểm của từng địa phương. 
Tuy nhiên, khoa học quản lý – lãnh đạo cũng như thực tiễn đều đòi hỏi sự phân cấp đi kèm với nguồn lực tương ứng, nhất là nguồn nhân lực lãnh đạo – quản lý đủ khả năng gánh vác trách nhiệm, đặc biệt là trong tình huống khủng hoảng. Dường như vừa qua, điểm yếu về mặt này xuất hiện ở một số nơi.
Và nữa, quốc gia là một thể thống nhất, có những lĩnh vực không thể phân cấp, phân quyền, ví dụ hệ thống hạ tầng tầm quốc gia như các quốc lộ, hệ thống chuyển tải năng lượng, các bến cảng, sân bay mang tầm quốc gia… thì không thể trao quyền cho các địa phương tự định đoạt.
Thực tế chống dịch cho thấy hiện tượng ngăn sông cấm chợ, đủ loại giấy phép con, giấy phép cháu đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, gây ách tắc đối với sản xuất, lưu thông và toàn bộ nền kinh tế nói chung.
Nghe đâu các cơ quan có trách nhiệm đang triển khai công tác quy hoạch mới, trong đó Hà Nội cũng rục rịch điều chỉnh quy hoạch cũ. Những gì vừa qua cho thấy các “đại đô thị” và khu công nghiệp lớn thường chịu tác động mạnh của dịch bệnh. Đó là chưa kể nhiều hệ lụy về xã hội, môi trường do thực trạng này gây ra. 
Hy vọng rằng, các nhà làm quy hoạch sẽ cân nhắc kỹ việc phát triển các đại đô thị nhằm hạn chế tác động tiêu cực về xã hội, kể cả y tế lẫn môi trường.
Hy vọng rằng, trạng thái không bình thường mới sẽ sớm trở thành trạng thái bình thường thực sự.
Vũ Khoan

Chống dịch còn là chống kiệt quệ
Là người trực tiếp trao những phần gạo nhỏ bé cho bà con TP.HCM từ những ngày đầu tháng 6, đến bây giờ tham gia hỗ trợ chăm sóc bệnh nhân Covid-19 tại nhà, tôi cảm thấy mình cần chia sẻ vài điều.

Rate this post

Nam Phát Nguyễn

Tôi là người viết blog cho Nhôm Kính Nam Phát. Tôi đã viết và xuất bản hơn 2.000 bài viết về các chủ đề khác nhau. Tôi sinh ra ở Việt Nam, nhưng chuyển đến Canada từ nhỏ. Bây giờ, tôi sống ở Toronto với vợ, con và con chó của mình. Tôi nói tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp. Mục tiêu của tôi là cung cấp thông tin hữu ích cho những người quan tâm đến văn hóa, lịch sử, ẩm thực Việt Nam và những thứ khác liên quan đến cuộc sống ở Việt Nam. Tôi thích viết về thực phẩm, vì vậy bạn có thể mong đợi tìm thấy nhiều bài đăng về điều đó. Tôi cũng thích viết về lịch sử, thời trang và phong cách sống, vì vậy không có lý do gì bạn không thể tìm thấy những loại chủ đề đó trên blog của tôi.
Back to top button